De Europese Commissie heeft op 6 mei 2026 haar eerste alomvattende strategie ter bestrijding van armoede bekendgemaakt, die tot doel heeft het aantal mensen dat het risico loopt op uitsluiting tegen 2030 met 15 miljoen te verminderen en armoede tegen 2050 uit te bannen. De aanpak is gebaseerd op kwaliteitsvolle werkgelegenheid, toegang tot openbare diensten en een toereikend minimuminkomen. Hieronder vindt u de eerste reactie van ons Europees belangenbehartigingsteam.
De publicatie van de eerste armoedebestrijdingsstrategie van de Europese Unie is een belangrijke stap die alle lof verdient. Zij wil de aandacht vestigen op mensen die in armoede leven en op de moeilijkheden waarmee zij dagelijks geconfronteerd worden.
Deze strategie ter bestrijding van armoede omvat positieve en veelbelovende initiatieven die toegejuicht moeten worden, in het bijzonder:
Allereerst erkent de strategie dat armoede een veelzijdig verschijnsel is en dat, om de doelstelling te bereiken om tegen 2050 bij te dragen aan de uitbanning van armoede in de EU, de nadruk moet liggen op preventie, op toegang tot diensten die essentieel zijn voor het welzijn van mensen en op sociale integratie. De strategie beklemtoont dat de bestrijding van armoede een collectieve verantwoordelijkheid is die gecoördineerde inspanningen op Europees, nationaal, regionaal en lokaal niveau vereist.
Via een gestructureerde dialoog zet de Commissie zich ook in om de participatie van mensen die in armoede leven, te versterken bij het ontwerpen, uitvoeren en opvolgen van overheidsbeleid dat hun leven beïnvloedt. Er bestaan al methodologieën om de participatie van mensen in armoede te garanderen, zoals het instrument voor inclusieve en deliberatieve beleidsontwikkeling en -evaluatie (IDEEP) dat door ATD Vierde Wereld is ontwikkeld samen met de speciale rapporteur van de Verenigde Naties voor extreme armoede en mensenrechten, en dat ten volle moet gebruikt worden om op dit punt vooruitgang te boeken.
Ten derde erkent de strategie dat vooroordelen en stigmatisering een zware druk leggen op het leven van de meest kwetsbaren. Daarom zal het Bureau voor de Grondrechten een juridische analyse uitvoeren naar de impact van armoede en van de sociaaleconomische situatie op de discriminatie.
Daarnaast wordt beklemtoond dat gegarandeerde toegang tot essentiële diensten, zoals onderwijs en opleiding, welzijns- en gezondheidszorg, een belangrijk onderdeel is van de steun aan mensen die al in armoede leven.
Ten slotte roept de Commissie alle lidstaten op om op het hoogste politieke niveau een nationale coördinator voor armoedebestrijding aan te wijzen, nationale strategieën voor armoedebestrijding in te dienen en gezamenlijke maatregelen voor te stellen die erop gericht zijn armoede zowel te bestrijden als terug te dringen.
Maar deze strategie bevat ook een aantal elementen die vragen stellen en zorgen oproepen. We vermelden ze hieronder.
De strategie stelt dat een waardig bestaan een grondrecht is dat gerespecteerd en beschermd moet worden, en dat armoede de sociale samenhang ondermijnt, de democratie verzwakt en het economisch potentieel van Europa belemmert. Het is een gemiste kans om ambitieuzer te zijn, om armoede als een schending van de mensenrechten te bestempelen en om aan sociale rechtvaardigheid voorrang te geven boven louter financiële overwegingen.
Beweren dat werk de belangrijkste manier is om uit armoede te raken, is een simplistische reactie op de veelzijdige realiteit van armoede en maakt de weg vrij om het debat te reduceren tot een kwestie van individuele verantwoordelijkheid, terwijl het juist de structurele factoren zijn die een doorslaggevende rol spelen bij het in armoede houden van mensen.
Een meer genuanceerde aanpak op het gebied van werkgelegenheid zou de nadruk leggen op het succes van het programma “Territoire Zéro Chômeurs de Longue Durée”. Dat programma bundelt lokale initiatieven en proefprojecten om nieuwe banen te creëren en opleidingen aan te bieden in economisch achtergestelde gebieden met een hoog percentage langdurige werkloosheid, en zou kunnen gepresenteerd worden als een model dat als inspiratiebron dient en verder moet ontwikkeld worden.
De maatregelen om de Europese Kindergarantie en de Jeugdgarantie op elkaar af te stemmen, laten al lang op zich wachten, juist zoals de toezegging om de bewustmakingscampagnes voor jongeren in moeilijkheden in regio’s met een hoge werkloosheid op te voeren. Het volstaat echter niet om alleen de belemmeringen weg te nemen waarmee jongeren op het gebied van werkgelegenheid en productiviteit worden geconfronteerd. Dat is geen werkelijk alomvattende aanpak die tot echte verandering kan leiden.
ATD Vierde Wereld zet zich al geruime tijd in voor een herziene en bredere definitie van armoede, om de verborgen aspecten ervan in al hun complexiteit in aanmerking te nemen. Hoewel de toezegging om de monitoring van armoede binnen de EU te verbeteren goed nieuws is, dreigt de aankondiging van nieuwe indicatoren om de impact van financiële factoren op armoede te meten, de aandacht opnieuw te richten op de materiële aspecten van armoede en voorbij te gaan aan de manier waarop armoede dagelijks wordt ervaren door de betrokken personen.
De nadruk leggen op de strijd tegen het niet opnemen van sociale uitkeringen is de juiste aanpak om de situatie van de meest kansarme groepen te verbeteren. Het is echter even belangrijk de toekenningscriteria te herzien en maatregelen te nemen opdat iedereen die hulp nodig heeft, recht heeft op passende steun en daar zonder problemen toegang toe heeft.
Ten slotte zullen voor de uitvoering van de strategie extra en specifieke Europese middelen nodig zijn. De lopende onderhandelingen over het meerjarig financieel kader voor 2028-2034, waarbij het erop lijkt dat de beschikbare bedragen voor sociale investeringen zullen worden teruggeschroefd en dat de toewijzing van 5 % van het ESF+ voor de bestrijding van kinderarmoede zal worden geschrapt, onderstrepen de noodzaak van duidelijke begrotingstoezeggingen voor de toekomst.
Al met al is de publicatie van de EU-strategie ter bestrijding van armoede een belangrijke stap om de armoedebestrijding tot een absolute prioriteit op de Europese politieke agenda te maken. ATD Vierde Wereld staat klaar om zich bij deze aanpak aan te sluiten en hem te steunen in zijn inspanningen om armoede in de Europese Unie te bestrijden.