Mensen met armoede-ervaring en medestanders dialogeren met elkaar over maatschappelijke thema’s. Ter voorbereiding beantwoorden deelnemers in hun lokale groep vragen over het thema. Tijdens de volksuniversiteit krijgen mensen in armoede de kans om hun denken te structureren en hun mening te geven. Ze toetsen hun visie aan die van anderen. Een gast die expertise heeft rond het thema gaat in dialoog met de deelnemers. Medestanders leren wat armoede concreet inhoudt en kunnen op basis hiervan een diepgaande dialoog rond armoede en uitsluiting met de brede maatschappij uitbouwen. De volksuniversiteit is een labo waar we kennis opbouwen die de basis vormt om verdere acties en standpunten te ontwikkelen. Het is een opstap naar andere plaatsen van meer publieke dialoog of naar vorming voor en met externen.

De 4 grondslagen van de Volksuniversiteit van de Vierde Wereld

Ieder mens – ongeacht zijn of haar levensomstandigheden – denkt, reflecteert en heeft iets waardevols te zeggen. Mensen die in armoede leven, moeten de ruimte en de middelen krijgen om hun eigen ideeën te ontwikkelen en hun stem te laten horen.

1. Een plek waar identiteit groeit
   Identiteit ontstaat wanneer mensen ontdekken wat hen verbindt. Wie de Volksuniversiteit leert kennen, zegt vaak: “Hier ontmoet ik mensen zoals mezelf.” Dat creëert een positieve identiteit: mensen voelen zich trots om deel uit te maken van de Volksuniversiteit.
   Marie Jährling, militante uit Frankrijk, verwoordde het zo: “Ik nam niet zomaar deel aan een activiteit, ik maakte deel uit van een volk.” Samen bouwen mensen aan een gedeelde geschiedenis en een gemeenschappelijk engagement.

2. Een universitaire plek
   De Volksuniversiteit is een plaats waar mensen nadenken, spreken en zich uitdrukken. Het gaat niet alleen om verhalen vertellen, maar ook om samen leren om gedachten te ordenen en te verdiepen.
   Dat leerproces wordt ernstig genomen. Er wordt gewerkt met verschillende hulpmiddelen, zoals voorbereiding, uitwisseling en verslaggeving. Zo leren deelnemers hun ideeën helder te formuleren en zich verstaanbaar te maken.
   Andere vormen van expressie blijven belangrijk, maar binnen de Volksuniversiteit staat het gesproken woord centraal.

3. Een plek van dialoog
   De Volksuniversiteit brengt mensen uit verschillende leefwerelden samen: deelnemers, gasten, professionals, vrijwilligers en medestanders. Zo krijgt actief burgerschap vorm.
   De stem van mensen in armoede moet gehoord worden en in dialoog gaan met andere stemmen uit de samenleving. De Volksuniversiteit is geen gesloten groep en ook geen plaats van betutteling. Werkelijke dialoog vraagt openheid, wederzijds respect en de juiste voorwaarden. Er bestaat niet één absolute waarheid. Verschillende ervaringen en inzichten vullen elkaar aan. Daarom is dialoog onmisbaar. Op de Volksuniversiteit lukt die dialoog vaak, al blijft het soms ook een uitdaging.

4. Een plek van vorming tot militant zijn
   De Volksuniversiteit is geen dienst waarvan mensen gebruikmaken. Ze nodigt uit tot engagement en tot samen in beweging komen. Militant zijn betekent: contact leggen met buren, het gesprek aangaan met een leerkracht, opkomen voor mensen die uitgesloten worden door armoede,…
   Wie deelneemt aan de Volksuniversiteit groeit in betrokkenheid en verantwoordelijkheid. Ook in de voorbereidingsgroepen wordt steeds de vraag gesteld: hoe kunnen we meer gezinnen ontmoeten en betrekken?

Deze vier grondslagen vormen één geheel. Ze zijn het kompas van de Volksuniversiteit. Zonder deze basis dreigt de oorspronkelijke opdracht van de Volksuniversiteit verloren te gaan.