Verklaring van Villarceaux van het Internationaal Comité voor 17 oktober

1. De leden van het Internationaal Comité voor 17 oktober en de leden van de Algemene Vergadering van ATD Vierde Wereld Internationaal, zijn van 2 tot 6 juni 2026 bijeengekomen in Villarceaux in de regio Parijs. Het was de 11^de tweejaarlijkse bijeenkomst om:

solidariteit te betuigen met mensen die in armoede leven
de stilte rond de diepere oorzaken van armoede te doorbreken,
een actieplan te ontwikkelen om de grondgedachte van 17 oktober te bevorderen.

Op vrijdag 5 juni 2026 verzamelden ze bij de oorspronkelijke 17 oktober-herdenkingssteen, die in 1987 door Joseph Wresinski werd onthuld in aanwezigheid van honderdduizend mensen op het Trocadero-plein voor de mensenrechten in Parijs, met deze gegraveerde tekst:

“Waar mensen gedoemd zijn in armoede te leven, worden de Rechten van de Mens geschonden. Wij zijn verplicht ons te verenigen om die rechten te doen eerbiedigen.”

2. Het Comité stelt vast dat armoede blijft bestaan in arme en in rijke landen en dat dit te maken heeft beleidskeuzes, ongelijke machtsverhoudingen, discriminerende normen en institutionele praktijken. Om armoede te overwinnen is er een beleid nodig dat uitgewerkt wordt samen met mensen in armoede. Hun kennis en ervaring zijn onmisbaar in het streven naar rechtvaardigheid, vrede en democratie.

3.Het Comité herinnert aan de Politieke Verklaring van Doha (november 2025). Daarin beloofden regeringen om actie te ondernemen om een rechtvaardige, inclusieve, billijke en duurzame wereld op te bouwen.

4.Het Comité constateert met grote bezorgdheid dat discriminatie, sociale uitsluiting en menselijk leed wijdverbreid zijn.

5.Het comité veroordeelt de toenemende concentratie van economische en politieke invloed. Tevens ook beleidskeuzes die ervoor zorgen dat het vermogen van miljardairs en de bedrijfswinsten de pan uit rijzen, terwijl de financiering van openbare diensten en officiële ontwikkelingshulp in het gedrang komt.

6.Het Comité neemt met grote bezorgdheid kennis van de snelle opmars van kunstmatige intelligentie. Dit brengt zowel ongekende kansen als aanzienlijke risico’s met zich mee. De voordelen van innovatie moeten rechtvaardig gedeeld worden met degenen die nu al kwetsbaar zijn voor armoede en sociale uitsluiting.

7.Het Comté is verontwaardigd over de systematische schendingen van de mensenrechten en over de straffeloosheid van de verantwoordelijken. Mensenrechten zijn de noodzakelijke fundamenten voor het opbouwen en behouden van vrede tussen volkeren. Ideologische aanvallen op de mensenrechten dienen alleen de machtigen.

8.Het Comité constateert dat ongelijkheid invloed heeft op elk domein van het economische en sociale leven.

De klimaatcrisis is een uiting van ongelijkheid en een nieuwe vorm van geweld tegen mensen die in armoede leven.
Ongelijkheid heeft een diepgaande impact op kinderen, ouderen, mensen met een handicap, inheemse volkeren, migranten, ontheemden, raciale gemeenschappen en al diegenen die te maken hebben met elkaar overlappende vormen van discriminatie. Binnen deze groepen worden vrouwen en meisjes onevenredig zwaar getroffen.
Er blijven grote verschillen bestaan tussen lage- en hoge-inkomenslanden, terwijl uitgesproken ongelijkheden binnen landen de sociale cohesie ondermijnen. Bovendien bestendigt het mondiale financiële systeem deze ongelijkheden door structureel rijkere landen te bevoordelen en de voortdurende stroom van middelen van armere naar rijkere landen mogelijk te maken. Dit vraagt om een dringende hervorming van de internationale financiële, fiscale en schuldsystemen.

9.Het Comité is verontrust omdat veel landen het principe van internationale solidariteit ter discussie stellen en bezuinigen op ontwikkelingshulp – Een situatie die nu al duizenden levens kost.

10.Het Comité neemt met grote bezorgdheid kennis van de toename van wrede oorlogen, met oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid, en flagrante schendingen van het VN-Handvest. Vaak gebruiken landen ver van de gevechten oorlogen als excuus om overheidsmiddelen van sociale voorzieningen naar militaire doeleinden te verschuiven en miljoenen mensen in armoede te storten.

11.Het Comité constateert dat economische groei als de belangrijkste maatstaf voor vooruitgang beschouwt wordt, terwijl mensenrechten, sociaal welzijn, ecologische grenzen en de levenservaring van mensen in armoede worden verwaarloosd.

12.Het Comité wijst op drie mijlpalen, drie jubilea:

2026 — de 60^e verjaardag van het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten (ICESCR) en het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (ICCPR), 40^e verjaardag van de verklaring inzake het recht op ontwikkeling;
2027 — de 40^e verjaardag van de onthulling van de eerste herdenkingssteen en de bijeenkomst van mensenrechtenverdedigers op 17 oktober 1987 in Parijs, die aanleiding gaf tot de Werelddag van verzet tegen extreme armoede;
2028 — de 80^e verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens;

Dit zijn kansen om de ondeelbaarheid van alle mensenrechten en de strijd tegen armoede centraal te stellen.

13. Het Comité omarmt het overkoepelende thema voor 17 oktober – “Verenigd voor Vrede en Mensenrechten” met focus voor 2026 op het realiseren van “Veilige huizen voor iedereen”. Een veilig huis is niet alleen een dak boven het hoofd. Het is een plek waar mensen kunnen leven zonder angst, honger, vernedering of uitsluiting; een plek die verbonden is met rechten en gemeenschap.

14. Het Comité roept alle staten op om

de mensenrechten te respecteren;
prioriteit te geven aan een waardig leven voor iedereen door toegang tot fundamentele rechten te waarborgen;
machtsongelijkheden aan te pakken en een armoedebeleid uit te werken samen met mensen die in armoede leven. Dit betekent ook dat mensen die in armoede leven worden erkend als rechthebbenden en kennisdragers, onmisbaar voor het democratische leven;
hun inzet te hernieuwen voor mondiale doelen zoals de Duurzame ontwikkelingsdoelen;
verantwoordingssystemen te versterken, van internationaal tot lokaal niveau;
de begrotingsruimte van de overheid te vergroten door middel van een eerlijk en progressief belastingstelsel, met inbegrip van belastingheffing op buitensporige rijkdom, schadelijke financiële stromen en bedrijfswinsten, en deze nieuwe middelen aan te wenden om ervoor te zorgen dat niemand achterblijft;
de verwezenlijking van mensenrechten, sociaal welzijn en ecologische integriteit centraal te stellen, met behulp van een routekaart die gezamenlijk is opgesteld door VN-agentschappen, lidstaten, maatschappelijke organisaties, vakbonden, burgerbeweging en academische deskundigen;
tegen 2030 universele geboorteregistratie te realiseren en garanderen dat ieder mens op hun grondgebied recht heeft op een wettelijke identiteit;
universele toegang tot essentiële sociale beschermingsmaatregelen tewaarborgen in overeenstemming met VN-verdragen;
openbare diensten te beschermen en ervoor te zorgen dat bezuinigingsmaatregelen de rechten en waardigheid van mensen die in armoede leven niet ondermijnen;
de civiele ruimte te beschermen en ervoor te zorgen dat mensen die in armoede leven, burgerbewegingen, maatschappelijke organisaties, vakbonden en mensenrechtenverdedigers zich kunnen uitspreken, organiseren, participeren en instellingen ter verantwoording kunnen roepen zonder angst voor repressie, stigmatisering of vergelding;
Ervoor te zorgen dat de ontwikkeling, inzet en het beheer van kunstmatige intelligentie bijdragen aan menselijk welzijn, sociale inclusie en duurzame ontwikkeling.

15. Het Comité roept op tot krachtiger herdenkingen op de Werelddag van Verzet tegen extreme armoede, geworteld in de stemmen, ervaringen en kennis van mensen die in armoede leven. Het gaat om waardigheid, herinnering, verzet, dialoog en collectieve actie en een oproep tot eenheid.

16. Van Villarceaux tot op het Trocadero Mensenrechtenplein bevestigt het Comité de geest van 17 oktober: “Waar mensen gedoemd zijn in armoede te leven, worden de Rechten van de Mens geschonden. Wij zijn verplicht ons te verenigen om die rechten te doen eerbiedigen.” Deze tekst op de herdenkingssteen is en moet een oproep tot actie zijn in elke gemeenschap, elke instelling en elk overheidsbeleid.

17. Het Comité roept mensen van alle generaties – en vooral jongeren – op om zich te scharen achter degenen die het verst achterop zijn geraakt, naar hun kennis te luisteren, hun rechten te verdedigen en samenlevingen op te bouwen waarin ieder mens in vrede, veiligheid en waardigheid kan leven.

De volledige verklaring vind je hier.