November 2025: in de grote feestschuur van het sfeervolle Karreveldkasteel van Sint-Jans-Molenbeek vierden gezinnen, ouders met jonge kinderen, oudere of voormalige bewoners van de wijk achter het kanaal samen feest. Het was even zoeken naar het personeel van het Medisch Huis; zij stonden in voor de bediening. Er was een wereldbuffet, dansmuziek en kinderanimatie. De sfeer was warm en hartelijk: iedereen sprak met elkaar. Geen statige receptie, maar een uitgebreid familiefeest.
Die sfeer weerspiegelde de unieke banden die in vijftig jaar zijn gegroeid rond het Medisch Huis Oud-Molenbeek. Een bijzonder huis midden in een dichtbevolkte en veelkleurige Brusselse wijk. Een huis met een hart voor verbinding, welzijn en samen vieren. Een huis met een open deur en een lage drempel, zoals ook vandaag zichtbaar is in het logo.
Eerst wonen in de wijk
Anne Germain, kinesiste, sportleerkracht en medestandster van het eerste uur, vertelt: “Joseph Wresinski, oprichter van de internationale beweging ATD Vierde Wereld, had mijn man en ik gevraagd om samen met twee andere dokters een medisch kabinet te starten in Oud-Molenbeek. Maar niet meteen. Eerst zouden we er wonen met ons gezin, en pas later projecten en het medisch huis uitbouwen. Vertrouwd raken met de wijk, mensen ontmoeten en aanwezig zijn in de straten: dat was de start.” Een andere volontair woonde al in de wijk en leerde zo de buurtbewoners kennen.
Het werd een leegstaand groot huis in de Zeepziederijstraat, voor woning en praktijk. In de eerste jaren groeide het uit tot een cultureel-medisch project. De term ‘Medisch Huis’ bestond toen nog niet. Wel waren er geïntegreerde welzijns- en gezondheidscentra, maar dat model werd bewust niet gekozen. Het was te imposant en te bedreigend voor mensen die door armoede, sociale uitsluiting of negatieve ervaringen met hulpverlening het vertrouwen in medische professionals vaak hadden verloren.
Gezondheid én cultuur gaan hand in hand
Het begon met een klein medisch en paramedisch team en met de vzw ‘Gezondheid en cultuur – Santé et culture’, met als doel het welzijn van iedereen te versterken, en in het bijzonder dat van bewoners in grote armoede. Het team luisterde veel en ging naar de mensen toe. Er kwamen gezinsuitstappen en groepsgesprekken om ‘om je eigen gezondheid te leren kennen’.
Daarnaast was er de wekelijkse ‘Salle de Bien-Être’ of ‘Welzijnszaal’: een plek om je beter in je vel te voelen en jezelf, ongeacht leeftijd of levensweg, te herontdekken en te delen met anderen. Dat gebeurde via gymnastiek, yoga, samen eten, verjaardagen vieren en plezier maken. Een groep bereidde er ook de volksuniversiteit voor.
Banden smeden – ‘créer des liens’ – was en blijft een kerndoel: tussen mensen, wijkbewoners, patiënten en professionals. Vanuit de overtuiging dat goede gezondheid niet alleen een zaak is van zorgverleners, maar van ons allemaal samen.
Toegang tot gezondheidszorg, een universeel recht
Vandaag zijn er medische huizen in vele steden in ons land, ook meerdere in Sint-Jans-Molenbeek. De forfaitaire betaling per maand, in plaats van per prestatie, houdt consultaties en groepsactiviteiten laagdrempelig, net als het warme onthaal en de meertalige communicatie, zowel online als op papier.
Toch blijft de ongelijkheid in gezonde levensjaren en in toegang tot gezondheidszorg tussen mensen in armoede en mensen met middelen schrijnend, in België en wereldwijd. Daarom ondersteunt de internationale beweging het pleidooi voor Universal Health Coverage*: een universele gezondheidsverzekering voor iedereen tegen 2030. Want dat armoede ziek maakt, en ziekte arm, is onrechtvaardig.
Katia Mercelis